Wat maakt een lever gezond?
Een gezonde lever kan zijn belangrijke functies goed uitvoeren. De lever speelt onder andere een rol bij de verwerking en opslag van voedingsstoffen, de vet- en glucosehuishouding en het afbreken van afvalstoffen.
Een veelvoorkomende verstoring van de gezondheid van de lever is leververvetting, ook wel hepatische steatose genoemd. Hierbij hoopt zich meer dan een normale hoeveelheid vet op in de levercellen.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen alcoholgerelateerde en niet-alcoholgerelateerde leververvetting. De niet-alcoholgerelateerde vorm, ook wel NAFLD genoemd, komt het meest voor en hangt vaak samen met metabole factoren zoals insulineresistentie en visceraal vet.
De lever speelt een centrale rol in je stofwisseling. Zo helpt de lever bij het reguleren van glucose en vetten in het lichaam.
Een vette lever staat bovendien niet op zichzelf. Leververvetting hangt samen met een verhoogd risico op onder andere diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. De gezondheid van je lever kan daarmee ook iets zeggen over je bredere metabole gezondheid.
Waarom merk je vaak niets van een vette lever?
Van een vette lever merk je in veel gevallen lange tijd niets. De ophoping van levervet kan geleidelijk toenemen zonder duidelijke pijn of andere specifieke klachten te veroorzaken.
Dat heeft onder andere te maken met de grote reservecapaciteit van de lever. Het gezonde deel van de lever kan zijn functies vaak nog voldoende uitvoeren. Daardoor kunnen veranderingen plaatsvinden zonder dat je lichaam direct duidelijke signalen afgeeft.
Leververvetting wordt daarom soms bij toeval ontdekt. Hoe je je voelt, geeft dus niet altijd een betrouwbaar beeld van hoe gezond je lever daadwerkelijk is.
Juist omdat duidelijke klachten vaak ontbreken, is het waardevol om ook naar mogelijke risicofactoren en indirecte signalen te kijken.
Vette lever symptomen: welke signalen kunnen wel voorkomen?
Duidelijke symptomen van een vette lever ontbreken vaak. Als er wel klachten optreden, zijn deze meestal niet specifiek voor leververvetting.
Sommige mensen ervaren bijvoorbeeld vermoeidheid of een vaag, drukkend gevoel rechtsboven in de buik. Deze klachten betekenen op zichzelf echter niet dat er sprake is van leververvetting. Ze kunnen veel verschillende oorzaken hebben.
Aan de hand van symptomen alleen kun je daarom niet bepalen of je een vette lever hebt.
Wie heeft een grotere kans op een vette lever?
De kans op leververvetting is groter bij bepaalde metabole en leefstijlfactoren. Vooral de hoeveelheid vet rond de buikorganen, overgewicht, insulineresistentie, diabetes type 2, weinig beweging en alcoholgebruik kunnen een rol spelen.
Het gaat daarbij om risicofactoren. Het hebben van één of meerdere van deze factoren betekent niet automatisch dat je lever vervet is. Andersom sluit het ontbreken ervan leververvetting ook niet volledig uit.
Buikvet en een vette lever
Een dikke buik kan samengaan met een grotere hoeveelheid visceraal vet: vet dat zich rondom de organen in de buik bevindt. Dit type buikvet is metabool actief en hangt samen met een grotere kans op leververvetting.
Visceraal vet kan vetzuren en ontstekingsstoffen afgeven die via de bloedbaan bij de lever terechtkomen. Dit kan bijdragen aan de ophoping van vet in de lever.
Daarom zeggen lichaamsgewicht en BMI niet alles over de gezondheid van je lever. Ook mensen met een normaal gewicht of BMI kunnen relatief veel visceraal vet hebben en levervet ontwikkelen. De verdeling van lichaamsvet kan voor je metabole gezondheid dus minstens zo relevant zijn als het getal op de weegschaal.
Lees meer over visceraal vet en de invloed ervan op je gezondheid.
Andere bekende risicofactoren
Naast visceraal vet zijn er andere factoren die samenhangen met een grotere kans op leververvetting. Denk aan:
- overgewicht;
- diabetes type 2;
- insulineresistentie;
- weinig lichaamsbeweging;
- ongezonde voedingsgewoonten;
- alcoholgebruik.
Deze factoren komen regelmatig in combinatie voor. Dat betekent niet dat iedereen met bijvoorbeeld overgewicht of diabetes type 2 automatisch een vette lever heeft. Ook zonder deze bekende risicofactoren kan leververvetting voorkomen.
Wat gebeurt er als een vette lever onbehandeld blijft?
Eenvoudige leververvetting hoeft niet direct tot leverschade te leiden, maar kan bij een deel van de mensen verder ontwikkelen. De vetophoping kan bijvoorbeeld gepaard gaan met leverontsteking en op langere termijn tot verdere beschadiging van de lever leiden. Dit is doorgaans een geleidelijk proces dat zich over jaren ontwikkelt. Leververvetting betekent dus niet automatisch dat ernstige leverschade zal ontstaan.
Juist het geleidelijke verloop maakt vroeg inzicht relevant. Wanneer bekend is dat er sprake is van leververvetting, kan er eerder worden gekeken naar mogelijke oorzaken en factoren die beïnvloedbaar zijn.
Hoe kun je leververvetting vaststellen?
Of er sprake is van leververvetting kun je niet betrouwbaar bepalen aan de hand van klachten, lichaamsgewicht of hoe gezond je je voelt. Voor het vaststellen van leververvetting is objectief onderzoek nodig.
Bloedonderzoek kan informatie geven die relevant is voor de gezondheid en werking van de lever, maar geeft niet altijd rechtstreeks inzicht in de hoeveelheid levervet. Ook kunnen afwijkingen van de lever zichtbaar worden met beeldvormend onderzoek, zoals echografie, CT of MRI.
Met MRI kan de lever gedetailleerd in beeld worden gebracht zonder gebruik van ioniserende straling. Daarmee kan onder andere inzicht worden verkregen in de aanwezigheid en hoeveelheid vet in de lever.
Het meten van levervet kan daarnaast relevant zijn om veranderingen over tijd te volgen. Een vervolgmeting kan bijvoorbeeld inzicht geven in veranderingen nadat iemand zijn of haar leefstijl heeft aangepast.
Welk onderzoek passend is, hangt af van de persoonlijke situatie en de reden voor het onderzoek.
Kun je zelf iets doen voor een gezondere lever?
Ja, leefstijl speelt bij veel mensen een belangrijke rol bij het verminderen van levervet en het ondersteunen van een gezonde lever. Vooral voeding, lichaamsgewicht, beweging en alcoholgebruik zijn factoren waarop je zelf invloed kunt uitoefenen.
Welke veranderingen zinvol zijn, hangt af van je persoonlijke situatie. Grote, plotselinge veranderingen zijn daarbij niet altijd nodig. Juist aanpassingen die je langdurig kunt volhouden, kunnen belangrijk zijn.
Voeding en gewicht
Een gezond en gevarieerd voedingspatroon helpt om je metabole gezondheid en daarmee je lever te ondersteunen. Beperk bijvoorbeeld sterk bewerkte producten en producten met veel toegevoegde suikers en kies vaker voor onbewerkte of minimaal bewerkte voeding.
Bij overgewicht kan gewichtsverlies bijdragen aan het verminderen van levervet. Kies daarbij voor geleidelijk gewichtsverlies in plaats van een crashdieet. Het doel is niet alleen om minder te wegen, maar vooral om veranderingen te realiseren die op langere termijn vol te houden zijn.
Beweging en alcohol
Regelmatig bewegen draagt bij aan een gezonde stofwisseling. Probeer beweging daarom onderdeel te maken van je dagelijkse routine. Denk niet alleen aan sporten, maar bijvoorbeeld ook aan wandelen, fietsen of vaker bewegen gedurende de werkdag.
Ook alcohol heeft invloed op de lever. Het beperken van alcoholgebruik vermindert de belasting van de lever en kan daarom onderdeel zijn van een leefstijl gericht op een gezonde lever.
De lever heeft een aanzienlijk herstelvermogen. Wanneer de onderliggende oorzaak wordt aangepakt, kan leververvetting bij een deel van de mensen verminderen.
