Hoe beïnvloedt alcohol het risico op borstkanker?
Na inname wordt alcohol in het lichaam omgezet in acetaldehyde, een stof die bekendstaat om zijn carcinogene eigenschappen. Acetaldehyde kan DNA beschadigen en het herstel van genetisch materiaal verstoren. Dergelijke beschadigingen vormen een belangrijk mechanisme in het ontstaan van kanker.
Borstweefsel is extra gevoelig voor deze processen door de hormonale regulatie. Alcoholgebruik verhoogt de concentratie circulerende oestrogenen, hormonen die de groei en deling van borstcellen stimuleren. Tegelijkertijd vermindert alcohol de beschikbaarheid van foliumzuur, een stof die belangrijk is voor DNA-synthese en -herstel. Hierdoor ontstaat een biologische omgeving waarin genetische afwijkingen zich gemakkelijker kunnen opstapelen.
“De combinatie van DNA-schade en hormonale stimulatie verklaart waarom borstweefsel extra gevoelig is voor de effecten van alcohol.”
Dr. I. Arts
Medisch Specialist
Verhoogd risico, ook bij matig alcoholgebruik
Uit grote populatiestudies blijkt dat het risico op borstkanker al toeneemt bij één standaardglas alcohol per dag, met een relatieve risicotoename van ongeveer 7–10%. Bij een consumptie van 3 tot 6 glazen per dag loopt deze toename op tot circa 40%. Er is geen veilige ondergrens vastgesteld waarbij alcoholgebruik geen effect heeft op het borstkankerrisico.
Onderstaande grafiek laat zien hoe het relatieve risico op borstkanker toeneemt bij toenemende alcoholconsumptie, zoals beschreven in grote epidemiologische populatiestudies.
Toelichting tabel: Relatief risico op borstkanker in relatie tot alcoholgebruik. Een waarde van 1,0 representeert het gemiddelde risico bij geen alcoholgebruik. Hogere waarden geven een proportionele toename van risico weer.
Bron: KWF Kankerbestrijding, factsheet Alcohol en borstkanker.
Alcohol werkt bovendien in samenhang met andere metabole factoren. Vetweefsel, met name visceraal vet, is metabool actief en draagt vooral tijdens de overgang bij aan de productie van oestrogenen. In combinatie met alcohol kan dit leiden tot langdurig verhoogde hormoonspiegels, ook bij vrouwen met een normaal lichaamsgewicht.
Binnen preventief medisch onderzoek kan inzicht in lichaamssamenstelling helpen om metabole en hormonale factoren in context te plaatsen.
Waarom alcoholgerelateerd risico vaak onopgemerkt blijft
Alcoholgerelateerd risico gaat niet gepaard met vroege symptomen. De onderliggende biologische processen ontwikkelen zich op celniveau, zonder directe klinische signalen. Uit cijfers van de KWF blijkt dat naar schatting 7,7% van alle borstkankergevallen kan worden toegeschreven aan alcoholgebruik. Dit draagt eraan bij dat de relatie tussen alcoholgebruik en borstkanker weinig wordt herkend: slechts ongeveer 10% van de Nederlanders is zich bewust van dit verband.Zonder inzicht in hormonale status, vetverdeling en onderliggende risicofactoren blijft dit risico doorgaans verborgen. Dit patroon is vergelijkbaar met andere metabole en hormonale risicofactoren, waarbij afwijkingen pas zichtbaar worden wanneer ziekte zich heeft ontwikkeld.
Gezondheid in bredere context
Binnen de medische beoordeling van gezondheid wordt risico niet bepaald door één afzonderlijke factor. Alcoholgebruik, hormonale regulatie, vetverdeling en genetische aanleg beïnvloeden elkaar en bepalen gezamenlijk het individuele risicoprofiel. Deze samenhang verklaart waarom effecten van alcoholgebruik zich vaak pas op langere termijn manifesteren.
Het begrijpen van deze samenhang is belangrijk om gezondheidsrisico’s in een vroeg stadium te kunnen duiden, voordat ziekte zich klinisch manifesteert.
