Wanneer is je cholesterol te hoog?
Of je cholesterol te hoog is, hangt niet af van één vaste grenswaarde voor iedereen. De betekenis van je uitslag wordt beoordeeld in combinatie met je persoonlijke risico op hart- en vaatziekten.
Daarbij wordt onder andere gekeken naar leeftijd, geslacht, bloeddruk, roken en de verhouding tussen totaal cholesterol en HDL-cholesterol. De gewenste cholesterolwaarde kan daardoor per persoon verschillen. Twee mensen met dezelfde cholesterolwaarde kunnen dus een ander risicoprofiel hebben.
Ook het verschil tussen LDL- en HDL-cholesterol is belangrijk. LDL wordt vaak het ‘slechte cholesterol’ genoemd. Een langdurig verhoogd LDL-cholesterol kan bijdragen aan vetafzettingen in de vaatwand. HDL wordt het ‘goede cholesterol’ genoemd en speelt een andere rol bij het transport van cholesterol in het lichaam.
Kijk daarom niet alleen naar het totale cholesterolgehalte. De verhouding tussen de verschillende waarden en je overige risicofactoren bepalen samen hoe een uitslag wordt beoordeeld. Een arts kan aangeven welke streefwaarde bij jouw risicoprofiel past.
Merk je iets van een hoge cholesterolwaarde?
Een verhoogd cholesterol wordt doorgaans vastgesteld met bloedonderzoek en niet aan de hand van specifieke klachten. Het zijn vooral de mogelijke gevolgen van langdurig verhoogd cholesterol die klachten kunnen geven. Je kunt dus niet aan hoe fit of gezond je je voelt bepalen wat je cholesterolgehalte is. Ook zonder merkbare klachten kan je cholesterol verhoogd zijn. Dat is een belangrijke reden waarom bloedonderzoek nodig is om je waarden gericht te beoordelen.
Bij zo’n onderzoek kunnen onder andere totaal cholesterol, LDL-cholesterol en HDL-cholesterol worden gemeten. De uitslag wordt vervolgens bekeken in samenhang met andere factoren die het risico op hart- en vaatziekten beïnvloeden.
Wil je je eigen waarden kennen? Met laboratoriumonderzoek kunnen verschillende cholesterolwaarden in het bloed worden bepaald.
Wat zijn de risico’s van een langdurig verhoogd cholesterol?
Een langdurig verhoogd LDL-cholesterol kan bijdragen aan aderverkalking en daarmee het risico op hart- en vaatziekten vergroten. Dit proces ontwikkelt zich geleidelijk, vaak over jaren. Bij aderverkalking, ook wel atherosclerose genoemd, hopen vetachtige stoffen zich op in de vaatwand. De vaatwand verandert hierdoor en bloedvaten kunnen nauwer worden. Dat kan de doorbloeding beperken.
Atherosclerose kan bijdragen aan aandoeningen zoals angina pectoris, een hartinfarct en een beroerte. Hoe groot het risico is, verschilt per persoon. Cholesterol is één van meerdere risicofactoren, naast bijvoorbeeld bloeddruk, roken en leeftijd.
Een verhoogde cholesterolwaarde betekent dus niet dat je automatisch een hart- of vaatziekte krijgt. Wel geldt dat langdurige blootstelling aan een hoog LDL-cholesterol ongunstig is. Vroeg weten waar je staat geeft meer ruimte om beïnvloedbare risicofactoren aan te pakken.
Wat zijn de oorzaken van een verhoogd cholesterol?
Een verhoogd cholesterol kan samenhangen met leefstijl, maar ook met erfelijke aanleg. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol. Een veelvoorkomend misverstand is dat hoog cholesterol vooral ontstaat doordat je te veel cholesterol eet. Het grootste deel van het cholesterol in je lichaam wordt door je lichaam zelf aangemaakt, onder andere in de lever. Cholesterol uit voeding heeft maar beperkte invloed op het cholesterolgehalte in je bloed.
De samenstelling van je voeding is wel belangrijk. Vooral verzadigd vet en transvet kunnen ongunstig zijn voor je cholesterolwaarden. Ook weinig bewegen kan een rol spelen. Bij een verhoogd triglyceridengehalte zijn daarnaast veel geraffineerde koolhydraten en suiker relevant.
Erfelijke aanleg: familiaire hypercholesterolemie
Een hoog cholesterol kan ook erfelijk zijn. Bij familiaire hypercholesterolemie (FH) speelt genetische aanleg een belangrijke rol en is de verhoogde cholesterolwaarde niet alleen door leefstijl te verklaren.
In Nederland liep tussen 1994 en 2014 een landelijk bevolkingsonderzoek naar FH. In die twintig jaar werden 28.000 patiënten opgespoord. Volgens het RIVM heeft iemand met onbehandelde FH ongeveer vier keer zoveel kans om vroegtijdig te overlijden aan hart- en vaatziekten als iemand zonder FH.
Blijven cholesterolwaarden hoog ondanks een gezonde leefstijl, of komen hart- en vaatziekten op jonge leeftijd voor bij naaste familieleden? Bespreek dit dan met een arts. Bij FH kan medische opvolging en medicatie nodig zijn.
10 tips om je cholesterol te verlagen
Een gezonde leefstijl is een belangrijke eerste stap om een verhoogd cholesterol- of triglyceridengehalte te voorkomen of te verlagen. Deze 10 tips helpen je om gericht naar voeding, beweging, roken en alcohol te kijken.
Tip 1: Vervang verzadigd vet door onverzadigd vet
Beperk producten met veel verzadigd vet, zoals vet vlees, volvette kaas en volle zuivel. Kies vaker voor onverzadigde vetten uit bijvoorbeeld noten, vette vis en vloeibare bak- en braadproducten.
Tip 2: Beperk transvet
Transvet heeft een ongunstige invloed op je cholesterolwaarden. Het kan voorkomen in bepaalde sterk bewerkte en gefrituurde producten. Vaker kiezen voor verse of minimaal bewerkte producten helpt om de inname te beperken.
Tip 3: Eet voldoende vezels
Kies regelmatig voor vezelrijke producten, zoals volkorenproducten, groente, fruit en peulvruchten. Zo verhoog je de hoeveelheid vezels in je dagelijkse voedingspatroon.
Tip 4: Beperk geraffineerde koolhydraten en toegevoegde suikers
Veel geraffineerde koolhydraten en suiker zijn met name relevant wanneer ook je triglyceriden verhoogd zijn. Kies daarom vaker voor volkorenproducten en beperk producten met veel toegevoegde suikers.
Tip 5: Werk aan een gezond gewicht
Heb je overgewicht? Dan kan werken aan een gezond gewicht onderdeel zijn van het verlagen van je cardiovasculaire risico. Kies voor aanpassingen in voeding en beweging die je kunt volhouden.
Tip 6: Beweeg regelmatig
Beweging hoeft niet alleen uit intensief sporten te bestaan. Wandelen, fietsen en vaker bewegen tijdens je werkdag tellen ook mee en passen binnen een leefstijl gericht op een lager risico op hart- en vaatziekten.
Tip 7: Stop met roken
Roken verhoogt het risico op hart- en vaatziekten. Stoppen is daarom extra belangrijk wanneer je daarnaast andere risicofactoren hebt, zoals een verhoogde cholesterolwaarde.
Tip 8: Beperk alcohol
Matig of geen alcoholgebruik past binnen een gezonde leefstijl. Drink je regelmatig alcohol, dan kan minder drinken een concrete stap zijn binnen het verbeteren van je totale risicoprofiel.
Tip 9: Kijk naar je totale voedingspatroon
Er bestaat niet één cholesterolverlagend voedingsmiddel dat een hoge waarde oplost. Het geheel telt: voldoende groente, fruit, volkorenproducten en peulvruchten, met minder verzadigd vet, transvet en sterk bewerkte producten. Producten met toegevoegde plantensterolen of -stanolen kunnen een optie zijn, maar vervangen een gezond voedingspatroon niet.
Tip 10: Kies veranderingen die je volhoudt
Je hoeft je leefstijl niet in één keer om te gooien. Begin bijvoorbeeld met vaker onverzadigd vet kiezen en meer bewegen. Een haalbare verandering die je volhoudt heeft meer waarde dan een streng regime dat snel stopt.
Wanneer is medicatie nodig bij verhoogd cholesterol?
Of medicatie nodig is, hangt af van je totale risico op hart- en vaatziekten en niet alleen van je cholesterolwaarde. Bij een laag tot matig risico zijn leefstijlaanpassingen vaak een eerste stap; bij een hoog of zeer hoog risicoprofiel kan een arts medicatie overwegen.
Statines behoren tot de meest gebruikte cholesterolverlagende medicijnen. Ze worden voorgeschreven om het cholesterolgehalte te verlagen wanneer het risicoprofiel daar aanleiding toe geeft. Niet iedereen met een verhoogde cholesterolwaarde heeft ze nodig.
Een arts beoordeelt onder meer je cholesterolwaarden, andere risicofactoren en eventuele bestaande hart- en vaatziekten. Op basis daarvan wordt bepaald of medicatie passend is, welk middel wordt gebruikt en in welke dosering.
Gebruik je al cholesterolverlagende medicatie? Pas die nooit zelf aan, maar bespreek veranderingen met je arts.
Benieuwd naar jouw eigen cholesterolwaarden?
Je cholesterolwaarden kun je gericht bepalen met bloedonderzoek; hoe je je voelt vertelt niet hoe hoog ze zijn. De uitslag krijgt betekenis in combinatie met andere factoren die je risico op hart- en vaatziekten bepalen.
Met laboratoriumonderzoek kunnen verschillende bloedwaarden worden gemeten, waaronder cholesterolwaarden. Wil je daarnaast breder inzicht in je hart en cardiovasculaire risicofactoren, dan kan cardiologisch onderzoek aanvullende informatie geven.
Benieuwd naar jouw eigen waarden? Ontdek wat een bloedonderzoek bij Prescan je kan vertellen.
Standaard bloedonderzoek
- Bloed- en urineonderzoek
- Nagesprek arts
